W wyniku postępu demencji, Twój podopieczny może przestać odnajdywać się nawet w dobrze znanym miejscu, takim jak własne mieszkanie. Wynika to z postępujących zaburzeń orientacji przestrzennej oraz innych funkcji poznawczych. Jako opiekun możesz pomóc swojemu podopiecznemu cieszyć się niezależnością dłużej i ułatwić mu orientację oraz funkcjonowanie w środowisku domowym poprzez odpowiednie wskazówki wizualne. Mogą to być np. oznakowania na drzwiach pomieszczeń symbolizujące, jaki pokój znajduje się za drzwiami, ale również naklejki na szafki w kuchni wskazujące, co się w nich znajduje lub naklejki umieszczone na komodzie wskazujące, w której szufladzie są np. skarpetki. Jednakże, aby takie oznakowania przyniosły jak najlepszy efekt i uczyniły środowisko chorego bardziej przyjaznym, należy zwrócić uwagę na sposób projektowania oznaczeń oraz ich czytelność dla chorego. Poniżej przedstawiamy zasady, jakie powinny spełniać oznaczenia skierowane do osób chorych na Alzheimera, aby były jak najbardziej skuteczne we wspomaganiu orientacji.
Oznakowania powinny zawierać zarówno informacje wizualne, jak i tekstowe.
W przebiegu demencji zdolności językowe oraz czytania pogarszają się, dlatego oznakowania, poza tekstem, powinny zawierać również informacje wizualne w postaci prostych obrazków. Jednocześnie, stosowanie samych obrazków według badań również powoduje trudności ze zrozumieniem znaczenia, dlatego projektując oznaczenie, najlepiej połączyć obraz z napisami. Poprawi to rozumienie oznaczeń przez osobę chorą.
Oznakowanie powinno być czytelne i uporządkowane
Napisy na oznaczeniach powinny być krótkie, zawierające jedno lub maksymalnie dwa słowa. Należy unikać stosowania samych dużych liter i pamiętać, że litery muszą być duże, aby podopieczny je odczytał. Słowa, których używamy, muszą być proste. Należy również użyć prostej i czytelnej czcionki, takiej jak np. Arial.
Obrazki powinny być proste i znajome dla naszego podopiecznego
Stosowana w oznaczeniach symbolika powinna być wcześniej znana podopiecznemu, a nie być dla niego zupełnie obca. Podobnie z tekstami – jeśli podopieczny całe życie używał słowa „toaleta”, nie warto oznaczać jej jako „WC”. Nie należy również używać symboli abstrakcyjnych, tylko jak najbardziej przypominających daną rzecz, którą chory pamięta. Należy przy tym cały czas pamiętać, aby oznakowanie było czytelne i nieskomplikowane.
Oznakowanie powinno znajdować się w miejscu dobrze widocznym dla chorego.
Oznakowanie powinno znajdować się w zasięgu pola widzenia chorego, na wysokości jego oczu lub trochę niżej (wiele osób starszych ma tendencję do patrzenia niżej). Pamiętajmy, by miejsce, gdzie znajduje się znak, było dobrze oświetlone.
Oznakowanie powinno być wykonane z materiału, który nie odbija światła.
Znak nie powinien mieć odblaskowej powierzchni, która odbija światło, gdyż utrudniłoby to podopiecznemu przeczytanie oraz zrozumienie oznakowania.
Kolor i kontrast.
Podpisy oraz obrazki na oznaczeniu powinny być kontrastowe w stosunku do tła, na którym się znajdują. Cały znak powinien dodatkowo kontrastować z kolorem miejsca, na którym zostanie naklejony (np. z kolorem ściany, szuflady, drzwi), co zwiększy czytelność oznaczenia dla chorego. Zrozumienie mechanizmów choroby oraz wpływu otoczenia na funkcjonowanie osoby z demencją pozwala lepiej dostosować przestrzeń i codzienne działania do jej realnych potrzeb. Nawet niewielkie zmiany w domu mogą znacząco poprawić bezpieczeństwo, komfort i samodzielność chorego, a jednocześnie ułatwić codzienną opiekę.
Bibliografia:
1.Wiener, J.M., Pazzaglia, F. Ageing- and dementia-friendly design: theory and evidence from cognitive psychology, neuropsychology and environmental psychology can contribute to design guidelines that minimise spatial disorientation. Cogn Process 22, 715–730 (2021). https://doi.org/10.1007/s10339-021-01031-8
2.Carpman, J. R., & Grant, M. A. (2002). Wayfinding: A broad view. In R. B. Bechtel & A. Churchman (Eds.), Handbook of environmental psychology (pp. 427–442). John Wiley & Sons, Inc..
3.Sheehan B, Burton E, Mitchell L (2006) Outdoor wayfinding in dementia. Dementia 5:271–281. https://doi.org/10.1177/1471301206062254
4.Cooper R. (2010). Successful signage: how hospitals have solved wayfinding challenges. Health facilities management, 23(11), 27–30.
5.Scialfa C, Spadafora P, Klein M, Lesnik A, Dial L, Heinrich A (2008) Iconic sign comprehension in older adults: the role of cognitive impairment and text enhancement. Can J Aging/la Revue Canadienne Du Vieillissement 27:253–265. https://doi.org/10.3138/cja.27.3.253
6.Klimova B, Kuca K (2016) Speech and language impairments in dementia. J Appl Biomed 14:97–103. https://doi.org/10.1016/j.jab.2016.02.002
7.Hancock H, Rogers W, Schroeder D, Fisk A (2004) Safety symbol comprehension: effects of symbol type, familiarity and age. Hum Factors 46:183–195. https://doi.org/10.1518/hfes.46.2.183.37344
8.Namazi KH, Johnson BD (1991) Physical environmental cues to reduce the problems of incontinence in Alzheimer’s disease units. Am J Alzheimer’s Care Relat Disord Res 6:22–28. https://doi.org/10.1177/153331759100600605
9.Fleming, R., Crookes, P.A., & Sum, S. (2008). A review of the empirical literature on the design of physical environments for people with dementia.