Problemy z pamięcią
Jednym z pierwszych objawów pojawiających się w przebiegu choroby są problemy z
pamięcią, zwłaszcza z zapamiętywaniem nowych rzeczy. Objawy te mogą zostać łatwo
przegapione, ponieważ osoby starsze mają ogólną tendencję do częstego zapominania np.
jakiegoś słówka czy imienia danej osoby w rozmowie. Osoby nieposiadające choroby, od
osób chorych odróżnia jednak to, że nie mają one problemu, aby później przypomnieć sobie
zapomniane wcześniej słowa lub imiona. W przypadku schorzenia problemy z pamięcią
dezorganizują codzienne życie chorego. Bliski może zapominać o ważnych wydarzeniach i
spotkaniach np. przyjściu na urodziny wnuka. Podopieczny, posiadający chorobę, pyta ciągle
o to samo, np. wnuczek, która przyjechał na święta do domu jest pytany przez chorego 5 razy
z rzędu na ile dni przyjechał, Członkowie rodziny muszą pamiętać za chorego rzeczy, które
jeszcze wcześniej były dla niego oczywistością, np. terminy wizyty u lekarza.
Zagubienie w czasie i przestrzeni
Czasem starszej osobie może pomylić się, jaki jest dzień tygodnia, jednak później potrafi się
zreflektować. Jeśli twój bliski jest chory, może mieć problem z określeniem dnia, miesiąca, a
nawet pory roku. Może mieć on również zaburzone poczucie upływu czasu oraz brak
świadomości, jaka jest pora dnia. Czasami chory może w ogóle nie wiedzieć, gdzie się
znajduje i w jaki sposób znalazł się w tym miejscu.
Problemy w planowaniu i rozwiązywaniu problemów
W przebiegu choroby Twój bliski może mieć trudności w ustalaniu planów i podążaniu za
nimi. Liczby stają się dla niego problematyczne, co jest widoczne np. podczas wizyt w sklepie,
gdzie trudnością okazuje się przeliczenie, zarówno odpowiedniej ilości gotówki za zakup, jak i
otrzymanej reszty. Zarządzanie domowym budżetem staje się trudniejsze, pojawiają się
błędy w rachunkach. W przypadku starszej osoby, która jest zdrowa, od czasu do czasu mogą
zdarzyć się sporadyczne przypadki, gdzie pomyli się np. przy przeliczaniu pieniędzy w sklepie,
ale nie jest to częste i nie dezorganizuje jej życia. Osoba chorująca ma problemy z
podążaniem za różnego typu instrukcjami, nawet skorzystanie ze znanego przepisu
kulinarnego może stanowić trudność. Charakterystyczne dla osoby chorej jest również to, że
nie może ona długo utrzymać uwagi na jednej czynności.
Trudności w wykonywaniu znanych czynności w domu i pracy
Wykonywanie codziennych obowiązków domowych oraz zadań w pracy, które wcześniej były
dla chorego rutynowe, staję się problematyczne. W pracy (jeśli jeszcze pracuje), bliski
zaczyna mieć problemy z obsługą programów komputerowych, z których korzystał całe życie
zawodowe. Gdy ma dojechać do mieszkania córki, do którego jeździł 2 razy w tygodniu przez
ostatnie 20 lat, okazuje się, że nie ma pojęcia, jaka jest droga. Jako zapalony szachista,
podczas spotkania z kolegami zapomina reguł gry.
Starsze osoby, nawet jeśli są zdrowe, czasami mogą potrzebować pomocy w codziennych
czynnościach, takich jak obsługa telefonu (na przykład gdy senior przypadkowo nacisnął coś i
chce wrócić do poprzednich ustawień, lub w obsłudze telewizora, gdzie mogą mieć trudności
z ustawieniem kanału, który chcą obejrzeć). Jednakże te sytuacje nie są powodem do
niepokoju.
Problemy ze wzrokiem i rozumieniem relacji przestrzennej
U seniorów problemy z widzeniem mogą występować z powodu licznych chorób i nie muszą
być w żadnym wypadku związane z rozwijającą się chorobą Alzheimera.
W przebiegu Alzheimera występują jednak problemy z percepcją wzrokową, których źródłem
niekoniecznie muszą być oczy, jak w przypadku najczęstszych zaburzeń widzenia u osób
starszych. Odpowiednia diagnoza u okulisty powinna określić przyczynę zaburzeń, jeśli nie
będzie ona związana z chorobą Alzheimera.
Problemy w mówieniu i pisaniu
Seniorom czasem zdarza się mieć problem ze znalezieniem właściwego słowa podczas
rozmowy, mogą wystąpić również drobne przejęzyczenia. W przebiegu choroby skala tego
zjawiska jest jednak dużo większa. Osoba chora w środku konwersacji może kompletnie się
zagubić i nie wiedzieć co powiedzieć, może również zacząć powtarzać to samo lub mylić
pojęcia, np. poprosi Cię o przyniesienie golarki wskazując na pilot (anomia).
Zmiany nastroju i osobowości
Zaburzenia nastroju są objawem neuropsychologicznym, który bardzo często pojawia się w
przebiegu demencji. Chorobie mogą towarzyszyć objawy depresyjne, podopieczny może stać
się apatyczny, przygnębiony, lękliwy lub częściej wpadać w złość. Nastrój chorego może się
również gwałtownie zmieniać. Osoba chora może chcieć się izolować i unikać sytuacji, które
są poza bezpieczną strefą, np. bliski może zacząć unikać obiadów w Twoim domu w domu co
niedziele i chcieć zastać w swoim mieszkaniu, nawet jeśli obiady z Tobą kiedyś były dla niego
rutyną. Należy pamiętać, że u osób z chorobą Alzheimera również stosuje się farmakoterapię
w przypadku zaburzeń nastroju, dlatego jeśli takie objawy występują, warto udać się z
podopiecznym osobą do psychiatry. W przypadku seniorów niechorujących na Alzheimera
objawy depresji w wieku starczym mogą przypominać demencję, co może być przyczyną
nieprawidłowo postawionej diagnozy. Warto upewnić się, czy to, co bierzemy za objawy
demencji, nie jest w rzeczywistości objawem depresji.
Słaby osąd
Osoby chore na Alzheimera mogą zacząć podejmować irracjonalne decyzje oraz stracić
możliwość rozsądkowej oceny sytuacji. Przykładowo, chorzy mogą wpuszczać obcych ludzi
do domu, wydawać ogromne sumy pieniędzy na rzeczy, które nie są tego warte, a są im
wciskane przez telemarketerów lub chodzących po domu naciągaczy. Czasami zdrowym,
starszym osobom również zdarza się podjąć złą decyzję, wynikającą z mylnej oceny sytuacji
np. zakupią przedmioty za wysoką cenę . W przypadku osób zdrowych przypadki te są jednak
sporadyczne.
Zrozumienie mechanizmów choroby oraz wpływu otoczenia na funkcjonowanie osoby z
demencją pozwala lepiej dostosować przestrzeń i codzienne działania do jej realnych
potrzeb. Nawet niewielkie zmiany w domu mogą znacząco poprawić bezpieczeństwo,
komfort i samodzielność chorego, a jednocześnie ułatwić codzienną opiekę.
Bibliografia:
1.2023 Alzheimer’s disease facts and figures. (2023). Alzheimer’s & dementia : the journal of
the Alzheimer’s Association, 19(4), 1598–1695. https://doi.org/10.1002/alz.13016